Nie zapomnij mnie. Jak kino opowiada o przemijaniu?
Każda podróż może zostać przerwana w najmniej spodziewanym momencie. Im więcej wspólnie przejechanych kilometrów, tym bardziej dotkliwa pustka po osobie, z którą przemierzaliśmy kolejne punkty na mapie. Jak radzić sobie w obliczu straty? W jaki sposób kino może pomóc, gdy znajdziemy się na życiowym zakręcie?
Do programu 17. TAURON American Film Festival (17–22 listopada w Kinie Nowe Horyzonty, 17 listopada – 6 grudnia online) trafiło wiele filmowych opowieści, w których twórczynie i twórcy mierzą się z tematem przemijania. Najlepszym uzupełnieniem dobrego kina jest równie dobra dyskusja, dlatego ze wszystkich propozycji szczególnie polecamy seans Tangles 20 listopada i późniejszą rozmowę Marianny Lutomskiej z Fundacji Nagle Sami z reżyserem Janem P. Matuszyńskim, który w swoich filmach przygląda się zjawisku straty.
I co dalej?
Tangles to idealny ambasador dzisiejszego motywu przewodniego. Gdy u matki Sarah Leavitt zdiagnozowano Alzheimera, autorka postanowiła opowiedzieć o swoich przeżyciach związanych z (nie)pamięcią językiem komiksu, a później, wspólnie z reżyserką Leah Nelson, ożywiła całość w formie animacji. Duetowi Leavitt–Nelson udało się zachować osobisty charakter historii, a jednocześnie nadać jej gwiazdorski sznyt: poszczególnym postaciom głosów użyczają m.in. Julia Louis-Dreyfus, Bryan Cranston, Seth Rogen i Sarah Silverman.
Tangles, reż. Leah Nelson
Ten mały-wielki film będzie punktem wyjścia do rozmowy o doświadczeniu straty, nowych początkach i roli kina w tym procesie. W dyskusji po seansie 20 listopada o 16.00 wezmą udział Marianna Lutomska z Fundacji Nagle Sami (więcej o Fundacji niżej) i Jan P. Matuszyński, reżyser, który w swoich filmach wielokrotnie poruszał temat straty, żałoby i pamięci, m.in. w nagrodzonej Złotymi Lwami Ostatniej rodzinie i w Minghun.
Coś się kończy, coś się zaczyna
Motyw przemijania pod lupę wzięto także w wielu innych filmach z tegorocznego programu: od osobistych opowieści fabularnych po dokumentalne wiwisekcje tego, jak rozwój technologii może wpłynąć na sam proces starzenia. Te obserwacje zamknęliśmy w osobnej sekcji dokumentalnej Człowiek czy maszyna?, którą w poniższym zestawie reprezentuje Słowo na s – przyszłość starzenia się. Więcej informacji o sekcji ujawnimy 3 listopada, razem z prezentacją całego programu AFF-u.
Słowo na s – przyszłość starzenia się (The A-Word: The Future of Aging), reż. Greg Kohs, USA 2026, 84’
Współczesna medycyna pozwala skutecznie leczyć coraz więcej chorób, ale kolejne grupy badaczy kierują swoją uwagę w inną stronę: ich zdaniem podłożem wszystkich problemów zdrowotnych jest proces starzenia się – i to z nim należy skutecznie walczyć. Przemijanie to jednak nieodłączny element naszego życia. Jak więc rozwijać medycynę, ale jednocześnie nie stracić istoty człowieczeństwa?
Mysz (Mouse), reż. Kelly O’Sullivan, Alex Thompson, USA 2026, 120’
Dwa fakty. Pierwszy: O’Sullivan i Thompson to ulubieńcy publiczności AFF-u (fani Świętej Frances – ręka w górę!). Drugi: w swoich filmach perfekcyjnie łączą humor i serdeczność z trudniejszymi tematami. Tak też dzieje się w Myszy, gdzie śledzimy losy nastoletniej Minnie, która nagle traci swoją najlepszą przyjaciółkę.
11 IX (IX XI), reż. Sean Wilsey, USA 2026, 86’
25 lat temu Nowy Jork stracił dwie wieże, a wraz z nimi tysiące ludzi straciło swoich ukochanych, krewnych i przyjaciół. Jak dziś nowojorczycy pamiętają wydarzenia z 11 września? W jaki sposób takie doświadczenie wpływa na tożsamość samego miasta? Sean Wilsey zebrał głosy dwanaściorga różnych osób, które dają unikalne spojrzenie na jedno z najważniejszych wydarzeń początku XXI wieku.
Do zobaczenia (See You When I See You), reż. Jay Duplass, USA 2026, 108’
Na ekranie pojawia się napis „reżyseria: Jay Duplass” i już wiecie, że będzie sporo łez, tyle samo śmiechu, a wszystko podane w mądry i czuły sposób. Duplass to mistrz „traumedii”: w Do zobaczenia opowiada o żałobie brata po siostrze, która odebrała sobie życie, ale mimo trudnego tematu potrafi wywołać u widzów szczery uśmiech.
Chcę do domu (Take Me Home), reż. Liz Sargent, USA 2026, 91’
Rzecz na wskroś współczesna: paraliżujący upał rozbija kruchą równowagę pewnej rodziny na Florydzie. W rolach głównych: adoptowana córka z niepełnosprawnością poznawczą, ojciec cierpiący na demencję, matka powoli tracąca siły i system opieki zdrowotnej, który zawodzi. To brzmi jak przepis na polski reportaż interwencyjny, ale Liz Sargent, czerpiąc z własnych doświadczeń – relacji z siostrą, stworzyła film pełen ciepła i humoru, zaś jury Sundance doceniło go nagrodą za scenariusz.
Aanikoobijigan. Duchy przodków (Aanikoobijigan [ancestor/great-grandparent/great-grandchild]), reż. Adam Khalil, Zack Khalil, USA, Dania 2026, 85’
Pamięć i godność są nierozerwalnie ze sobą związane. Wiedzą o tym przedstawiciele ludu Anishinaabe, którzy walczą o zwrot szczątków swoich przodków z muzeów, uniwersytetów i archiwów, by pochować je w rodzinnej ziemi. W Aanikoobijigan bracia Adam i Zack Khalil łączą dokumentalne portrety z animacją i eseistyczną refleksją, pokazując kolonialne korzenie kolekcjonowania oraz pracę tych, którzy przywracają zmarłym godność.
Jeszcze do końca tego tygodnia, 31 października, trwa sprzedaż karnetów na 17. AFF.
O Fundacji Nagle Sami
Fundacja Nagle Sami od 15 lat towarzyszy osobom, które straciły kogoś bliskiego, bo wierzymy, że nikt nie powinien przechodzić przez żałobę sam. Prowadzimy jedyny w Polsce bezpłatny Telefon Wsparcia dla Osób w Żałobie (800 108 108), a w naszym Ośrodku Psychologicznym oferujemy indywidualne konsultacje i grupy wsparcia. W Akademii Nagle Sami dzielimy się wiedzą ze specjalistami, a do szkół i firm przychodzimy z pomocą wtedy, gdy wspólnota mierzy się z nagłą stratą. Badamy, jak Polacy przeżywają żałobę, a przez kampanie społeczne i podcasty pomagamy mówić o stracie otwarcie i bez tabu. Tej jesieni szczególnie myślimy o dzieciach w żałobie, którym tak często brakuje wsparcia w domu i w szkole.
